ละเมิดลิขสิทธิ์ ปัญหาที่ (ยัง) แก้ไม่ตก
เรื่อง : รัฐพร คำหอม
|
|||
|
เอาแค่เรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ จากการแถลงข่าวเมื่อไม่กี่เดือน ที่ผ่านมา ของกลุ่มพันธมิตรซอฟต์แวร์ ก็มีตัวเลขที่แสดงว่าประเทศไทย มีการละเมิดลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์สูงถึง 80% และเป็นอันดับ 4 ในภูมิภาค เอเชีย-แปซิฟิก โดยอันดับ 1 คือเวียดนาม ตามด้วยอินโดนีเซียและจีน แถมในรายงานยังระบุด้วยว่าในเครื่องคอมพิวเตอร์คนไทย 1 เครื่อง จะมีชิ้นส่วนหรืออุปกรณ์ซอฟต์แวร์ละเมิดลิขสิทธิ์ปรากฏอยู่เสมอ และยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ส่วนผลของการจับกุมผู้ละเมิดลิขสิทธิ์ ซอฟต์แวร์ในช่วงต้นปี จับกุมรายใหญ่ๆได้ 33 ราย คิดเป็นมูลค่า ความเสียหายถึง 89 ล้านบาทเจ้าหน้าที่ตำรวจผู้มีหน้าที่ตรวจจับ เองยังยอมรับว่าอุปสรรคสำคัญในการปราบปรามคือ เจ้าหน้าที่รัฐ เข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องและผู้เสียหายมักยอม ความก่อนคดีถึงที่สุด ทำให้ไม่เกิดขยายผลไปถึงต้นตอ แต่ก็จะทำหน้าที่ อย่างเข้มแข็งต่อไปเพราะต้องการให้ประเทศไทยถูก ลดอันดับจากประเทศที่ถูกจับตาเป็นพิเศษเรื่องปัญหา การละเมิดลิขสิทธิ์ คุณเคยละเมิดลิขสิทธิ์ หรือพยายามละเมิดลิขสิทธิ์ไหม? ขอให้ตอบคำถามนี้ด้วยความเป็นจริง อย่างน้อยจะตอบในใจคุณก็ได้ แล้วเหตุผล ขั้นต้นคืออะไร จากการสอบถามหลายคนบอกว่า เป็นเพราะของจริงมีราคาแพง ซึ่งนี่เป็นสินค้าในกลุ่มของซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์ หนัง เพลง เรื่องนี้คงต้องบอกว่า เป็นเรื่องของการค้า เมื่อมีคนคิดสิ่งใดขึ้นมาได้แล้วทำไปเพื่อการพาณิชย์ก็ย่อม ต้องการขายออกไปให้ได้มากที่สุด รวมถึงทำกำไรกลับคืนมา ถ้าคิดว่าแพงให้ลองหาสินค้าอื่นๆในประเภทเดียวกันมาเปรียบเทียบ เพราะเชื่อว่าต้องมีสินค้าที่ใช้งานได้ใกล้เคียงกันแต่ราคาถูกกว่ามีอยู่ เพราะผู้คิดค้นผู้ผลิตเขาก็มีการแข่งขันกันเอง และในทางกลไกการตลาด เรื่องอุปสงค์ อุปทาน เมื่อมีคนใช้กันมากๆก็ทำให้ต้นทุนผลิตต่ำลง เขาก็สามารถกำหนดราคาขายต่ำลงมาได้ แต่ถ้ายังคงใช้สินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ นอกจากราคาต้นทุนไม่ลดลงแล้ว บริษัทที่เขาต้องไปวิ่งไล่พวกคอยจ้อง ก๊อบปี้งานของเขา ก็กลับต้องมีต้นทุนในการไล่กวดจับอีก เมื่อเป็นเช่นนี้ก็คง ไม่มีทางที่ราคาสินค้าจะลดราคาลงมาเสียที ส่วนกลุ่มที่นิยมสินค้าลอกเลียนแบบ พวกกระเป๋า รองเท้า เสื้อผ้า เหตุผลที่ไม่เลือกใช้ของจริงก็อยู่ที่เพราะราคาแพงเช่นกัน แต่ผู้ใช้กลุ่มนี้มีความต้องการเพียงให้ได้ชื่อว่าได้ถือสินค้าที่เป็นยี่ห้อดังที่มี ราคาแพง แต่ก็ลองคิดดูว่าหากปัจจัยรอบข้างไม่ได้บ่งบอกความมีฐานะของคุณเลย ของปลอมเหล่านี้จะช่วยยกฐานะและตัวตนคุณขึ้นมาได้หรือไม่ ส่วนถ้าจะบอกว่า เพราะเชื่อมั่นในเรื่องคุณภาพ แต่ถ้าไปเลือกของปลอมแล้วละก็ คุณภาพก็ไม่ได้ติด ควบคู่มาด้วยนะ ทางที่ดีลองมองสินค้าไทยทำกันเองนี่ล่ะ คุณภาพดีๆมากมาย เลยทีเดียว ทั้งสินค้าท้องถิ่นและสินค้าที่ตั้งแบรนด์ตัวเองขึ้นมา จนโด่งดังสู้ของต่างประเทศได้ การละเมิดลิขสิทธิ์ในงานเขียน งานวรรณกรรม ที่ปรากฏให้เห็นมากขึ้น การก๊อบ กันไปก๊อบกันมา โดยเฉพาะข้อความและรูปภาพทางอินเทอร์เน็ต โดยที่ไม่มีแม้ กระทั่งอ้างอิงแหล่งที่มามีให้เห็นได้ทั่วไป จนบางครั้งในบางเว็บไซต์ต้อง ทำระบบป้องกัน เมื่อคุณปาดข้อความ หรือก๊อบปี้รูปภาพปั๊บ จะมีข้อความขึ้น ทันที เช่น “ขออภัย” “การคัดลอกเป็นสิ่งผิดกฎหมาย” หรือบางแห่งก็ใช้ถ้อยคำ รุนแรงเพิ่มขึ้นไปอีก เพื่อให้คนที่คัดลอกได้รู้สึกว่ากำลังทำความผิด หลายเสียง อาจจะติงว่า “ทำเป็นงกไปได้” เมื่อเอามาลงเป็นสื่อสาธารณะแล้ว “ทำไมจะ คัดลอกต่อไม่ได้ ดีเสียอีกเป็นการช่วยเผยแพร่” ก็แหม ต้องเห็นใจคนทำเขานิด ถึงแม้จะเป็นที่สาธารณะ แต่เขาก็ใช้สมองคิดขึ้นมานะ ติดต่อบอกกล่าวเขา เสียหน่อย หรือถ้ามีเหตุผิดพลาดประการใดติดต่อไม่ได้ ก็ให้เครดิตอ้างอิง แหล่งที่มาเสียหน่อย ไม่ใช่นึกอยากจะหยิบจับอะไรมาใช้ก็ไม่บอกกล่าวกันเลย กฎหมายลิขสิทธิ์คุ้มครองอะไรบ้าง พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ได้บัญญัติว่า “ผู้สร้างสรรค์” หมายความว่า ผู้ทำหรือผู้ก่อให้เกิดงานสร้างสรรค์อย่างใดอย่างหนึ่ง ที่เป็นงานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ “ลิขสิทธิ์” หมายความว่า สิทธิแต่ผู้เดียวที่จะทำการใดๆตาม พระราชบัญญัตินี้ เกี่ยวกับงานที่ผู้สร้างสรรค์ได้ทำขึ้น “วรรณกรรม” หมายความว่า งานนิพนธ์ที่ทำขึ้นทุกชนิด เช่น หนังสือ จุลสาร สิ่งเขียน สิ่งพิมพ์ ปาฐกถา เทศนา คำปราศรัย สุนทรพจน์ และ ให้หมายความรวมถึงโปรแกรมคอมพิวเตอร์ด้วย “โปรแกรมคอมพิวเตอร์” หมายความว่า คำสั่ง ชุดคำสั่ง หรือสิ่งอื่นใด ที่นำไปใช้กับเครื่องคอมพิวเตอร์ เพื่อให้เครื่องคอมพิวเตอร์ทำงานหรือเพื่อให้ได้รับผลอย่างหนึ่งอย่างใด ทั้งนี้ ไม่ว่าจะเป็นภาษาโปรแกรมคอมพิวเตอร์ในลักษณะใด “นาฏกรรม” หมายความว่า งานเกี่ยวกับการรำ การเต้น การทำท่า หรือการแสดงที่ประกอบขึ้นเป็นเรื่องราว และให้หมายความรวมถึง การแสดงโดยวิธีใบ้ด้วย “ศิลปกรรม” หมายความว่า งานอันมีลักษณะอย่างหนึ่งอย่างใด หรือหลายอย่างดังต่อไปนี้ (1) งานจิตรกรรม ได้แก่ งานสร้างสรรค์รูปทรงที่ประกอบด้วยเส้น แสง สี หรือสิ่งอื่น อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างรวมกัน ลงบนวัสดุอย่างเดียว หรือหลายอย่าง (2) งานประติมากรรม ได้แก่ งานสร้างสรรค์รูปทรงที่เกี่ยวกับปริมาตรที่สัมผัส และจับต้องได้ (3) งานภาพพิมพ์ ได้แก่ งานสร้างสรรค์ภาพด้วยกรรมวิธีทางการพิมพ์ และหมายความรวมถึงแม่พิมพ์หรือแบบพิมพ์ที่ใช้ในการพิมพ์ด้วย (4) งานสถาปัตยกรรม ได้แก่ งานออกแบบอาคารหรือสิ่งปลูกสร้าง งานออกแบบ ตกแต่งภายในหรือภายนอก ตลอดจนบริเวณของอาคารหรือสิ่งปลูกสร้าง หรือการสร้างสรรค์หุ่นจำลองของอาคารหรือสิ่งปลูกสร้าง (5) งานภาพถ่าย ได้แก่ งานสร้างสรรค์ภาพที่เกิดจากการใช้เครื่องมือบันทึกภาพ โดยให้แสงผ่านเลนส์ไปยังฟิล์มหรือกระจก และล้างด้วยน้ำยา ซึ่งมีสูตรเฉพาะ หรือด้วยกรรมวิธีใดๆ อันทำให้เกิดภาพขึ้น หรือการบันทึกภาพโดยเครื่องมือหรือ วิธีการอย่างอื่น (6) งานภาพประกอบ แผนที่ โครงสร้าง ภาพร่าง หรืองานสร้างสรรค์รูปทรง สามมิติอันเกี่ยวกับภูมิศาสตร์ ภูมิประเทศ หรือวิทยาศาสตร์ (7) งานศิลปะประยุกต์ ได้แก่ งานที่นำเอางานตาม (1) ถึง (6) อย่างใดอย่างหนึ่ง หรือหลายอย่างรวมกันไปใช้ประโยชน์อย่างอื่น นอกเหนือจากการชื่นชมในคุณค่า ของตัวงานดังกล่าวนั้น เช่น นำไปใช้สอย นำไปตกแต่งวัสดุหรือสิ่งของอันเป็น เครื่องใช้ หรือนำไปใช้เพื่อประโยชน์ทางการค้า ทั้งนี้ ไม่ว่างานตาม (1) ถึง (7) จะมีคุณค่าทางศิลปะหรือไม่ และให้หมายความรวมถึงภาพถ่ายและแผนผังของงานดังกล่าวด้วย “ดนตรีกรรม” หมายความว่า งานเกี่ยวกับเพลงที่แต่งขึ้นเพื่อบรรเลง หรือขับร้องไม่ว่าจะมีทำนองและคำร้อง หรือมีทำนองอย่างเดียวและ ให้หมายความรวมถึงโน้ตเพลงหรือแผนภูมิเพลงที่ได้แยกและ เรียบเรียงเสียงประสานแล้ว “โสตทัศนวัสดุ” หมายความว่า งานอันประกอบด้วยลำดับของภาพ โดยบันทึกลงในวัสดุ ไม่ว่าจะมีลักษณะอย่างใด อันสามารถที่จะนำมาเล่นซ้ำได้อีก โดยใช้เครื่องมือที่จำเป็นสำหรับการใช้วัสดุนั้น และให้หมายความรวมถึงเสียง ประกอบงานนั้นด้วย ถ้ามี “ภาพยนตร์” หมายความว่า โสตทัศนวัสดุอันประกอบด้วยลำดับของภาพ ซึ่งสามารถนำออกฉายต่อเนื่องได้อย่างภาพยนตร์หรือสามารถบันทึกลงบนวัสดุอื่น เพื่อนำออกฉายต่อเนื่องได้อย่างภาพยนตร์ และให้หมายความรวมถึง เสียงประกอบภาพยนตร์นั้นด้วย ถ้ามี “สิ่งบันทึกเสียง” หมายความว่า งานอันประกอบด้วยลำดับ ของเสียงดนตรี เสียงการแสดง หรือเสียงอื่นใด โดยบันทึกลงในวัสดุ ไม่ว่าจะมี ลักษณะใดๆ อันสามารถที่จะนำมาเล่นซ้ำได้อีก โดยใช้เครื่องมือที่จำเป็นสำหรับ การใช้วัสดุนั้น แต่ทั้งนี้มิให้หมายความรวมถึงเสียงประกอบภาพยนตร์ หรือเสียง ประกอบโสตทัศนวัสดุอย่างอื่น “นักแสดง” หมายความว่า ผู้แสดง นักดนตรี นักร้อง นักเต้น นักรำ และ ผู้ซึ่งแสดงท่าทาง ร้อง กล่าว พากย์ แสดงตามบท หรือในลักษณะอื่นใด “งานแพร่เสียงแพร่ภาพ” หมายความว่า งานที่นำออกสู่สาธารณชนโดย การแพร่เสียงทางวิทยุกระจายเสียง การแพร่เสียงและหรือภาพทางวิทยุโทรทัศน์ หรือโดยวิธีอย่างอื่นอันคล้างยคลึงกัน “ทำซ้ำ” หมายความรวมถึงคัดลอกไม่ว่าโดยวิธีใดๆ เลียนแบบ ทำสำเนา ทำแม่พิมพ์ บันทึกเสียง บันทึกภาพ หรือบันทึกเสียงและภาพ จากต้นฉบับ จากสำเนา หรือจากการโฆษณาในส่วนอันเป็นสาระสำคัญ ทั้งนี้ ไม่ว่าทั้งหมด หรือบางส่วน สำหรับในส่วนที่เกี่ยวกับโปรแกรมคอมพิวเตอร์ให้หมายความ ถึงคัดลอกหรือทำสำเนาโปรแกรมคอมพิวเตอร์จากสื่อบันทึกใด ไม่ว่าด้วยวิธีใดๆ ในส่วนอันเป็นสาระสำคัญ โดยไม่มีลักษณะเป็นการจัดทำงานขึ้นใหม่ ทั้งนี้ ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน “ดัดแปลง” หมายความว่า ทำซ้ำโดยเปลี่ยนรูปใหม่ ปรับปรุง แก้ไขเพิ่มเติม หรือจำลองงานต้นฉบับในส่วนอันเป็นสาระสำคัญโดยไม่มี ลักษณะเป็นการจัดทำงานขึ้นใหม่ทั้งนี้ ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน (1) ในส่วนที่เกี่ยวกับวรรณกรรม ให้หมายความรวมถึงแปลวรรณกรรม เปลี่ยนรูปวรรณกรรม หรือรวบรวมวรรณกรรม โดยคัดเลือกและจัดลำดับใหม่ (2) ในส่วนที่เกี่ยวกับโปรแกรมคอมพิวเตอร์ ให้หมายความรวมถึงทำซ้ำ โดยเปลี่ยนรูปใหม่ ปรับปรุง แก้ไขเพิ่มเติมโปรแกรมคอมพิวเตอร์ในส่วนอันเป็น สาระสำคัญ โดยไม่มีลักษณะเป็นการจัดทำขึ้นใหม่ (3) ในส่วนที่เกี่ยวกับนาฏกรรม ให้หมายความรวมถึงเปลี่ยนงานที่มิใช่นาฏกรรม ให้เป็นนาฏกรรม หรือเปลี่ยนนาฏกรรมให้เป็นงานที่มิใช่นาฏกรรม ทั้งนี้ ไม่ว่าใน ภาษาเดิมหรือต่างภาษากัน (4) ในส่วนที่เกี่ยวกับศิลปกรรม ให้หมายความรวมถึงเปลี่ยนงานที่เป็นรูปสองมิต ิหรือสามมิติให้เป็นรูปสามมิติหรือสองมิติ หรือทำหุ่นจำลองจากงานต้นฉบับ (5) ในส่วนที่เกี่ยวกับดนตรีกรรม ให้หมายความรวมถึงจัดลำดับเรียบเรียงเสียง ประสาน หรือเปลี่ยนคำร้องหรือทำนองใหม่ “เผยแพร่ต่อสาธารณชน” หมายความว่า ทำให้ปรากฏต่อสาธารณชน โดยการแสดง การบรรยาย การสวด การบรรเลง การทำให้ปรากฏด้วยเสียง และหรือภาพ การก่อสร้าง การจำหน่าย หรือโดยวิธีอื่นใดซึ่งงานที่ได้จัดทำขึ้น “การโฆษณา” หมายความว่าการนำสำเนาจำลองของงานไม่ว่าในรูปหรือ ลักษณะอย่างใดที่ทำขึ้นโดยความยินยอมของผู้สร้างสรรค์ออกจำหน่าย โดยสำเนาจำลองนั้นมีปรากฏต่อสาธารณชนเป็นจำนวนมากพอสมควรตามสภาพ ของงานนั้น แต่ทั้งนี้ไม่หมายความรวมถึงการแสดง หรือการทำให้ปรากฏ ซึ่งนาฏกรรม ดนตรีกรรม หรือภาพยนตร์ การบรรยายหรือการปาฐกถา ซึ่งวรรณกรรม การแพร่เสียงแพร่ภาพเกี่ยวกับงานใด การนำศิลปกรรมออกแสดง และการก่อสร้างงานสถาปัตยกรรม อย่างไรก็ตาม แม้กฎหมายจะระบุถึงงานที่ถือว่ามีลิขสิทธิ์แต่ก็ยังมี งานเขียนบางประเภทที่กฎหมายระบุชัดเจนว่าไม่ได้ถือเป็นลิขสิทธิ์ จะนำไปบอกต่อและเผยแพร่ได้ด้วย เช่น ข่าวประจำวัน และ ข้อเท็จจริงต่างๆที่มีลักษณะเป็นเพียงข่าวสาร อันมิใช่งานในแผนกวรรณคดี แผนกวิทยาศาสตร์ หรือแผนกศิลปะ รัฐธรรมนูญ และกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ ประกาศ คำสั่ง คำชี้แจง และหนังสือโต้ตอบของกระทรวง ทบวง กรม หรือหน่วยงานอื่นใดของรัฐหรือของท้องถิ่น คำพิพากษา คำสั่ง คำวินิจฉัย และรายงานของทางราชการ เป็นต้น นอกจากนี้ ในกฎหมายยังระบุถึงข้อยกเว้น การละเมิดลิขสิทธิ์ ซึ่งส่วนใหญ่ก็เป็นในเรื่องของการที่ทำไปเพื่อการศึกษา ไม่ได้นำไปเป็นประโยชน์ทางการค้า รายละเอียดยังมีอีกมาก ควรที่จะต้องรู้ถึงกฎหมายละเมิดลิขสิทธิ์เอาไว้ เพื่อที่จะได้ไม่ไปละเมิด ไม่ใช่หาช่องทางเลี่ยงบาลี อย่างเช่นไปก๊อบปี้งานเขามาแล้วพิมพ์ชัดเจนว่า “เป็นการทำไปเพื่อการศึกษา” แต่ดันนำไปขายกันโจ๋งครึ่ม ดื้อแพ่งอย่างนี้ก็ไม่รอดนะ เหล่านี้คือสิ่งที่ต้องรู้และทางที่ดีอย่าไปละเมิดลิขสิทธิ์ใครเขา เพราะเจ้าของผู้มีสิทธิ์สามารถฟ้องร้องเรียกค่าเสียหาย หรือถ้าหนักหนา เอาเรื่องกันถึงที่สุด ก็ถึงขั้นติดคุกได้ ไม่คุ้มเลยจริงๆนะ คิดเอง ทำเอง แม้จะอ่อนด้อยไปบ้าง แต่ความภูมิใจมีเหลือล้นกว่า หยุดละเมิดลิขสิทธิ์กันดีกว่า โพสต์ทูเดย์ Section: Magazine 15 สิงหาคม 2550 |
